ธุรกิจการประปา (การประปาส่วนภูมิภาค)

Accessibility

Contact Menu

ธุรกิจการประปา

ธุรกิจการประปา

ทุกท่านคงทราบดีอยู่แล้วว่าองค์กรของเราทำธุรกิจเกี่ยวกับน้ำ มีผลผลิตหลักคือ น้ำประปา ต้องยอมรับว่าวันนี้ กปภ.ขาดทุนเพราะอะไรซึ่งมีองค์ประกอบหลายอย่างที่ทำให้การดำเนินการของ กปภ. ประสบสภาวะขาดทุน ได้แก่ ต้นทุนสูง , การจำหน่ายต่ำกว่าเป้าหมาย มีหนี้สินมาก มีน้ำสูญเสียสูง ถูกจำกัดการเพิ่มราคาโดยนโยบายของรัฐ ฯลฯ การแก้ไขปัญหาขาดทุน หากจะทำโดยง่ายๆ คือ การขึ้นราคา แต่เป็นการยากที่รัฐจะปล่อยให้ กปภ. ดำเนินการตามอำเภอใจ ได้ กปภ.จึงหันมาปรับปรุงกระบวนการภายใน โดยทำการลดอัตรากำลัง ลดค่าใช้จ่ายในการผลิตต่างๆ และตลอดจนค่าใช้จ่ายเล็กๆน้อยๆ เช่น ลดค่าเบี้ยเลี้ยง – ที่พัก กำหนดไว้แต่ละหน่วยงานๆไม่ให้เกินที่กำหนด ซึ่งเป็นความพยายามที่สูงมากในภาวะปัจจุบัน เมื่อการควบคุมค่าใช้จ่ายต่างๆ นานเข้าก็จะมีการเบื่อหน่ายเพราะทุกคนจะเครียดกับงานที่มากขึ้น แล้วยังจะต้องคอยระมัดระวังควบคุมค่าใช้จ่ายต่างๆตามที่ได้รับมอบหมาย ซึ่งในอดีตที่ผ่านมา ชาว กปภ. ไม่เคยประสบปัญหาเช่นนี้มาก่อน จากการปรับตัวและการบีบรัดจากผู้บริหารของ กปภ. ทุกวันนี้จึงเรียกได้ว่า กปภ. เข้าสู่การทำธุรกิจน้ำเต็มตัวจากภาวะเศรษฐกิจตกต่ำของประเทศ ทุกองค์กร , ห้างฯ , ร้าน , บริษัท ต่างก็ได้รับผลกระทบทั้งสิ้น จึงหนีไม่พ้นที่ กปภ. จะต้องหันมามองความเปลี่ยนแปลงรอบตัวภายนอกและมองภายใน ด้วยเป็นรัฐวิสาหกิจ ฉะนั้นผลกระทบจากภายนอก กปภ. ไม่อาจปรับเปลี่ยนบางสิ่งได้ด้วยตนเอง เช่น ราคาค่าน้ำ ฉะนั้นสิ่งที่ทำได้คือ ต้องดำเนินการปรับปรุงระบบภายในองค์กรอันจะสัมผัสได้จากการต่างๆ ของฝ่ายบริหาร , ฝ่ายปฏิบัติการ ให้หน่วยงานต่างๆกวดขันการทำงานและรายงานผลงานและข้อมูลต่างๆให้ทันภายในกำหนดและจะมีการปรับโครงสร้างองค์กรใหม่ อีกทั้งการประเมินผลงานโดย TRIS ก็มีการปรับรายละเอียดการประเมินเพื่อให้ผลที่ได้เป็นจริงสร้างความกดดันแก่ กปภ. อย่างมาก 

กปภ. คงจะอยู่นิ่งเฉยไม่ได้อีกแล้ว จะต้องปรับระบบจากที่เคยอยู่บนโครงสร้างอำนาจลดหลั่นขององค์กร ( Bureaucracy ) 
บทบาทอำนาจหน้าที่มีการกำหนดไว้อย่างชัดเจน พนักงานระดับร่างจะต้องรายงานและถูกควบคุมโดยพนักงานระดับสูง การดำเนินงานใดๆจะต้องผ่านขั้นตอนตามลำดับชั้น ซึ่งใช้เวลามาก เช่น ในกรณีของสำนักงานประปาที่ผู้ใช้น้ำต้องยื่นขอติดตั้งประปาจะต้องผ่านหลายขั้นตอนจนกว่าจะถึงช่างโยธา สำรวจ ประมาณการ และแจ้งชำระค่าติดตั้ง หากปรับเปลี่ยนมาสู่ระบบที่เน้นกระบวนการ ( Process ) จะมีความคล่องตัวสูงและใช้เวลาอันสั้นในการเข้าถึงลูกค้า ( ขณะนี้ กปภ.ได้เน้นเฉพาะการบริการติดตั้งประปาหลังชำระเงินภายในหนึ่งวันเท่านั้น )



ในระบบเน้นกระบวนการ ( Process )พนักงานจะมีอำนาจมากขึ้นและจะมีโอกาสใช้ดุลพินิจสูงขึ้นเป็นระบบที่ไม่ต้องผ่านขั้นตอนยืดเยื้อเพราะคนเดียวอาจจะทำทุกขั้นตอนให้ครบเป็นกระบวนการ ซึ่งจะช่วยย่นระยะเวลาลงไปอันจะทำให้เข้าถึงลูกค้าด้วยระยะเวลาอันสั้นยกตัวอย่างการเบิกเงินในระบบธนาคารพาณิชย์ในปัจจุบันสามารถใช้เวลาเบิกเพียง 2 – 3 นาทีเทียบกับในอดีตที่ใช้เวลาถึง 15 นาทีและที่ทำได้เช่นนี้ก็เพราะในปัจจุบันพนักงานเพียงคนเดียวจะทำหน้าที่พิจารณาและอนุมัติโดยไม่ต้องผ่านโต๊ะ 2 – 3 โต๊ะดังในอดีต

การแข่งขันธุรกิจน้ำประปาได้เริ่มขึ้นแล้ว ดังจะเห็นได้จากการที่องค์กรบริหารส่วนท้องถิ่นจะเข้าดำเนินการบริการน้ำประปาแทนกปภ.ซึ่งความเป็นไปได้ในปัจจุบันหากองค์กรบริหารส่วนท้องถิ่นดำเนินการผลิตและจำหน่ายน้ำประปาก็เชื่อได้ว่าราคาที่ กปภ.ขายทุกวันนี้จะสูงกว่าองค์กรบริหารส่วนท้องถิ่นหากมีสิ่งเปรียบเทียบเช่นนี้มากขึ้นอนาคตธุรกิจของ กปภ. จะไม่ราบรื่น หากสู้กันด้วยราคา ( Cost ) กปภ.จะได้รับความเสียหายแน่นอนเพราะต้นทุน กปภ. ขณะนี้สูงมาก การลดต้นทุนก็ทำได้ยากเพราะหากจะเน้นเรื่องการผลิตเพื่อให้เกิดการประหยัดในขนาดที่เหมาะสม ( Economy of scale )เส้นทางดังกล่าวก็คือการผลิตขนาดใหญ่และให้ได้ปริมาณสูง ( Mass Product ) ดังจะเห็นได้จากสำนักงานประปาที่ใหญ่ๆ จะมีกำไรมากกว่าสำนักงานประปาเล็ก( ไม่คิดรวมค่าเสื่อมราคา ) ซึ่ง กปภ.จะต้องผลิตน้ำประปาที่มีต้นทุนต่อหน่วยต่ำ ( Cost Effective ) เท่าที่จะทำได้จนเกิด Economy of scale

 ตามที่กล่าวมาเป็นการปรับกระบวนการภายในเฉพาะภายในองค์กรเพื่อให้เกิดความพึงพอใจต่อผู้ใช้น้ำ โดยมีตัวกระทบจากภายนอกคือ ผู้แข่งขันแม้ขณะนี้ผู้แข่งขันยังไม่มากแต่ในอนาคตจะต้องมีมากขึ้นและการแข่งขันจะต้องเข้มข้นขึ้น

ประชาชนทั่วไปมักคิดว่า กปภ. เป็นรัฐวิสาหกิจผูกขาดไม่มีคู่แข่ง แม้จริงแล้ว กปภ. มีคู่แข่งที่น่ากลัวขณะนี้ก็คือ น้ำบาดาลซึ่งเป็นตัวการให้แผ่นดินทรุดจากการที่รัฐมีนโยบายปรวนแปร บางครั้งจะให้เลิกใช้น้ำบาดาล บัลดลกลับนิ่งเฉยไม่กล้าออก

กฎหมายหรือห้ามการใช้น้ำบาดาล จึงทำให้การลงทุนของ กปภ. ในบริเวณปริมณฑลรอบกรุงเทพฯ ต้องประสบกับการขาดทุนและมีทีท่าว่าจะยืดเยื้ออีกนาน ซึ่ง กปภ. ก็พยายามนำเสนอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องแล้ว แต่ในภาวะปัจจุบันไม่มีผลคืบหน้า

กปภ.จึงต้องหาทางอื่นดำเนินการเพื่อเพิ่มรายได้ทุกวิถีทางรวมทั้งการลดรายจ่าย โดยมีโครงการเกษียณก่อนกำหนดการไม่จ้างพนักงานเพิ่ม การใช้พลังงานอย่างประหยัด ดูแลระบบการเงิน จัดการเรื่องค่าเสื่อมราคา ซึ่งล้วนทำให้การทำงานต่างๆดูกระชับขึ้นแต่สิ่งสำคัญก็คือผู้บริหาร กปภ.ได้พยายามเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตหมายถึงเน้นต้นทุนต่อหน่วยต่ำ (Cost)และคุณภาพเยี่ยม (Quality) เพื่อเป็นการรักษาลูกค้าหรือผู้ใช้น้ำเดิม หาก กปภ.ต้องดำเนินการแบบธุรกิจเอกชนต้องแข่งขันทุกด้าน ทางหนึ่งที่จะต้องทำต่อไปคือเมื่อเกิดประสิทธิภาพแล้ว (Efficiency) จะต้องมีประสิทธิผล (Effectiveness) หมายถึงการใช้ทรัพยากร (Input) เท่าเดิมแต่ผลผลิต (Output) ที่ได้ออกมาต้องมากกว่าเดิมกล่าวคือต้องใช้ทรัพยากรเท่าเดิมแต่สามารถทำให้ลูกค้ามีความพอใจมากขึ้น ซึ่งเป็นองค์ประกอบในการแย่งชิงลูกค้าหรือผู้ใช้น้ำ เพราะผู้ใช้น้ำมีประสบการณ์ มีความรู้ อยู่ในฐานะที่มีทางเลือกมากขึ้น กปภ.มีความสามารถในการส่งสินค้าไปถึงมือลูกค้า (Delivery) ตามเงื่อนเวลาที่กำหนด (บางครั้งก็ต้องหยุดเพื่อซ่อมท่อ แต่ยังไม่ 100 % ในการจัดส่งหากสามารถทำให้มีทั้งประสิทธิภาพและประสิทธิผล กปภ.สามารถที่จะแย่งชิงลูกค้า
ในพื้นที่จ่ายน้ำได้ ในทุกวันนี้ องค์กรบริหารส่วนท้องถิ่นจะช่วงชิงลูกค้า กปภ.โดยสร้างระบบประปาบาดาลที่ใช้ทุนต่ำ (บางครั้งคุณภาพต่ำ) และราคาต่ำ โดยอ้างการบริการประชาชนที่ไม่มีน้ำใช้ ซึงจะมีมากขึ้นทุกขณะ ในอนาคต กปภ.อาจจะไม่มีโอกาสยายตลาด หรือขยายเขตจำหน่ายน้ำ เมื่อนั้น กปภ. ก็จะขาดทุนมากกว่าปัจจุบันนี้

การแข่งขันธุรกิจน้ำประปาในยุคโลกาภิวัตน์ กปภ.ต้องเน้นประสิทธิภาพและประสิทธิผลเป็นองค์ประกอบสำคัญในกลยุทธ์ทางธุรกิจการผลิตน้ำประปาให้ได้คุณภาพเยี่ยม ทั้งสี กลิ่น ความสะอาด สามารถดื่มได้และมีต้นทุนต่ำก็เพื่อมุ่งเป้าในการเข้าถึงผู้ใช้น้ำเป็นประเด็นสำคัญการดำเนินการเรื่องประสิทธิภาพในกระบวนการผลิต อยู่ในอำนาจหน้าที่ของผู้จัดการประปา ที่จะต้องดำเนินการให้น้ำประปาสะอาด ส่งถึงบ้านตลอด 24 ชั่วโมง และมีต้นทุนที่ต่ำ ประสิทธิผลเต็มที่ เมื่อนั้น กปภ.อาจจะไม่ต้องแปรรูปเป็นเอกชนก็ได้

เพราะเราได้ทำงานจนเกิดการผลิตที่ประหยัดในขนาดที่เหมาะสม (Economy of scale) แล้วอีกทั้งความพึงพอใจของผู้ใช้น้ำมีมากต่อ 
กปภ. มากจนเอาอะไรมาแทนก็ไม่ยอม เมื่อนั้น ชาวกปภ.จะได้ยิ้มบนหยาดเหงื่อ ของเราเอง...........


ที่มา: วารสารน้ำ การประปาส่วนภูมิภาค
เลื่อนขึ้นข้างบน